We leven in een wereld waarin alles sneller, beter en vooral perfecter moet. Perfecte prestaties, perfecte lichamen, perfecte presentaties, perfecte levens op sociale media. Maar laten we even stilstaan. Wat als ik je vertel dat juist die drang naar perfectie je niet verder helpt? Dat het je groei remt, je energie kost en uiteindelijk zelfs destructief kan zijn voor je prestaties, je welzijn รฉn je relaties?
Met CIOS en de Sportacademie als opleidingsachtergrond, 12,5 jaar werkervaring binnen de politie(academie) en defensie, en bijna 15 jaar als spreker en trainer voor veel verschillende doelgroepen in binnen- en buitenland, heb ik perfectionisme in diverse vormen gezien.
Bij topsporters die zichzelf over de kop trainen. Bij agenten in opleiding die foutloosheid verwarren met paraatheid. En ook bij mezelf, toen ik dacht dat ik altijd sterker, sneller en scherper moest zijn dan de rest. Tot ik ontdekte: goed is perfect. En perfect? Dat is vaak helemaal niet goed.
Perfectionisme: een vermomde angst
Perfectionisme lijkt op het eerste gezicht iets moois. Je wilt het beste uit jezelf halen. Geen genoegen nemen met middelmatigheid. Maar onder die laag ambitie zit vaak iets anders verstopt: angst. Angst om te falen. Angst voor afwijzing. Angst dat je niet goed genoeg bent zoals je bent.
En dat werkt verlammend. In plaats van in beweging te komen, blijf je hangen in eindeloos bijschaven, twijfelen en uitstellen. In plaats van te leren van fouten, probeer je ze koste wat kost te vermijden. Je speelt op veilig, durft minder risico te nemen en laat kansen liggen โ precies het tegenovergestelde van wat je nodig hebt om te groeien of bijvoorbeeld te presteren onder druk.
In mijn tijd bij de politieacademie zag ik dit keer op keer bij kandidaten die droomden van een plek binnen een speciale eenheid. Ze trainden harder dan de rest, gingen tot het uiterste, lieten zich nooit gaan. Maar sommigen haalden het juist daarom nรญรฉt. Niet omdat ze fysiek tekortschoten, maar omdat ze mentaal vastliepen in hun eigen hoge eisen. Er mocht geen fout worden gemaakt. Een uitglijder voelde als falen. En dat is dodelijk โ juist in beroepen waar snel schakelen en adaptief vermogen cruciaal zijn.
De illusie van controle
Perfectionisme geeft je het gevoel dat je controle hebt. Het heeft ook alles te maken met niet kwetsbaar willen of durven zijn. Want als alles perfect is, kan er niets misgaan. Dan kunnen mensen niets op- of aanmerken. Toch? Helaas. Het leven werkt niet zo.
In de sportwereld weet je: je kunt je perfect voorbereiden, maar รฉรฉn onverwachte beweging van je tegenstander of een fout van de scheidsrechter kan alles veranderen. Binnen defensie en politie weten we: optreden en operaties zijn chaotisch. Weinig plannen overleven het eerste contact met de werkelijkheid.
Dus wat als je je energie niet langer richt op het voorkomen van fouten, maar op het kunnen omgaan met fouten? Wat als je traint op flexibiliteit, herstelvermogen en mentale wendbaarheid, in plaats van alleen op perfectie?
Want de รฉchte toppers โ in sport of muziek, in het bedrijfsleven, binnen politie en defensie โ zijn niet foutloos. Ze zijn veerkrachtig. Ze hebben geleerd om te vallen, รฉn weer op te staan. Niet ondanks hun imperfecties, maar juist dankzij het accepteren daarvan.
Waar komt die lat vandaan?
Stel jezelf eens eerlijk de vraag: voor wie doe jij nou zo je best?
Voor je ouders? Voor je leidinggevende? Voor een ideaalbeeld in je hoofd? Of omdat je denkt dat pas als alles perfect is, je รฉcht gezien of gewaardeerd wordt?
We krijgen al van jongs af aan signalen mee dat fouten maken slecht is. Een onvoldoende op school wordt โafgestraftโ. In sport ligt de focus op winnen. Ga op zaterdagochtend maar eens kijken bij een willekeurige voetbal- of hockeyvereniging. Afgelopen zaterdag was ik zelf weer getuige van een lijnrechter van de tegenpartij die alles uit de kast trok (lees: partijdig was en dus valsspeelde) zodat zijn team kon winnen.
In onze cultuur wordt hard werken bewonderd โ maar rust nemen vaak gezien als zwakte. Voeg daar sociale media aan toe, waarin iedereen alleen zijn successen laat zien, en de lat ligt zรณ hoog dat het onmogelijk wordt om er nog overheen te springen.
De wereld is maakbaar en succes is een keuze! Niet gek dat floreren de norm is geworden โ en dat terwijl het helemaal niet zo lekker gaat met veel jongeren. Onder andere prestatiedruk en eenzaamheid scoren hoog in het mbo, hbo en wo.
Maar weet dit: die lat heb je zรฉlf ergens neergelegd. En je mag hem ook zelf weer verplaatsen.
Perfectionisme belemmert (top)prestaties
Misschien denk je: โJa maar, in mijn vak mรณรฉt het perfect. Ik wil naar het hoogste niveau, daar hoort nu eenmaal een onmenselijk hoge standaard bij.โ
Maar zelfs (of misschien juist) daar is perfectie een valkuil.
In de topsport geldt: consistentie wint het van perfectie. Een voetballer die 9 van de 10 keer goed staat, is waardevoller dan iemand die af en toe schittert maar vaak faalt door overconcentratie. Bij elite-eenheden binnen politie en defensie wordt niet gezocht naar de perfecte kandidaat, maar naar iemand die zichzelf kent, zichzelf corrigeert en mentaal overeind blijft als alles om hem heen uit elkaar valt.
Perfectie is statisch. Veerkracht is dynamisch. En het leven vraagt om het laatste.
Van perfectionisme naar mentale kracht โ 5 tools
Gelukkig kun je leren omgaan met je perfectionisme. Hier zijn vijf mentale tools die ik vaak inzet tijdens trainingen en lezingen:
1. Herken je perfectionistische patroon
Wees eerlijk: wanneer schiet je in perfectionisme? Als je feedback krijgt? Voor een presentatie? Bij het nemen van een belangrijke beslissing? Of in het huishouden / tijdens het tuinieren? Door het patroon te herkennen, kun je er bewust mee omgaan.
Tool: Houd een paar dagen een mini-journal bij. Schrijf elke keer op wanneer je de druk voelt om perfect te moeten zijn. Wat gebeurde er? Wat dacht je? Hoe voelde je je?
2. Stel grenzen aan je inspanning
Perfectionisten blijven vaak eindeloos doorgaan. Maar meer werk betekent niet altijd beter werk. Soms is โgoed genoegโ precies goed.
Tool: Gebruik de 80/20-regel. Vraag jezelf af: โAls dit nu 80% is, wat zou ik winnen als ik er nog 20% energie in stop? En wat kost me dat?โ Vaak merk je dat die laatste 20% nauwelijks meerwaarde heeft, maar wรฉl je energie opeet.
3. Omarm falen als leermoment
Maak van fouten je leermeesters. In plaats van ze te vermijden, kun je ze inzetten om te groeien. Echt zelfvertrouwen ontstaat niet door nooit te falen, maar door te weten dat je elke fout aankunt.
Tool: Schrijf na elke โmislukkingโ drie dingen op die je hebt geleerd. En รฉรฉn ding waar je alsnog trots op mag zijn.
Voor teams, bedrijven en/of organisaties spreek ik vaak over een foutenmanagementcultuur in plaats van een foutenvermijdende cultuur.
4. Oefen met mildheid
Mild zijn is niet slap of makkelijk. Het is realistisch. Het is krachtig. Het is jezelf behandelen zoals je een goede vriend zou behandelen: met respect, steun en begrip.
Tool: Stel jezelf bij twijfel de vraag: โWat zou ik tegen een vriend zeggen die dit meemaakt?โ Vaak ontdek je dat je voor een ander veel milder bent dan voor jezelf.
5. Kwetsbaarheid is รณรณk een kwaliteit
Veel mensen willen tegenwoordig een โhigh performerโ zijn. Misschien moeten we dat wel zijn om het รผberhaupt vol te houden in de PAID Reality (link naar blog). Het is in principe โnooit goed genoegโ, en om aan het ideaalbeeld te voldoen, is perfectionisme รฉรฉn van de copingmechanismen. Lekker, want als je alles goed doet, hoef je ook niet kwetsbaar te zijn.
Je zou het ook kunnen omdraaien: als je wat vaker kwetsbaar durft te zijn, hoeft niet alles perfect te zijn. Je bent immers ook maar mens!
Het grote voordeel? Kwetsbaarheid geeft ook nog eens verbinding met anderen, omdat je jezelf laat zien op een manier waarin anderen zich herkennen. Je bent namelijk niet de enige die dit toneelstuk constant probeert op te voeren
Tool: Vertel eens iets waar jij je voor schaamt โ je zult ervaren dat schaamte niet kan overleven bij het uitspreken ervan. Je traint kwetsbaarheid en je kunt ervaren wat dit doet bij anderen.
Tot slot: goed is รฉcht perfect
Perfectionisme klinkt als een streven naar het hoogste. Maar vaak is het een manier om jezelf klein te houden. Want zolang het niet perfect is, hoef je het nog niet te laten zien. Hoef je nog geen risico te nemen. Blijf je in voorbereiding. In controle. In veiligheid.
Maar groei zit daarbuiten. In het durven doen. In het durven falen. In het durven leven.
Dus als ik je รฉรฉn boodschap mag meegeven vanuit mijn werk, mijn sportachtergrond en mijn jaren binnen de overheid en het bedrijfsleven: goed is perfect. Want goed betekent: in beweging. Open. Menselijk. En dat is precies wat je nodig hebt โ of je nu werkt aan je carriรจre, je sportdoelen of je plek binnen een team dat รฉcht telt.
Blijf streven, ja. Blijf groeien. Maar niet ten koste van jezelf.
Want perfect? Dat ben je allang niet meer. En dat is je grootste kracht.
Succes,
Michael
