Er is een bepaald moment in veel carriรจres waar het misgaat.
Niet omdat iemand slecht presteert. Integendeel.
Omdat iemand tรฉ goed presteert.
Als spreker en trainer Mentale Kracht zie ik het al 25 jaar in organisaties terug: iemand blinkt uit in zijn vak, is loyaal, werkt keihard, en dan volgt die โlogischeโ stap. Promotie. Een leidinggevende rol. Een functie met meer verantwoordelijkheid, meer invloed, en – laten we eerlijk zijn – vaak gewoon meer gedoe.
En precies daar begint het wankelen.
Het NRC interviewde me hier onlangs over voor hun rubriek Dilemmaโs op de werkvloer.
BusinessWise vroeg mij om er verder op in te duiken.
Een mooie erkenning van mijn expertise, maar vooral een bevestiging van hoe groot dit probleem eigenlijk is. Want het raakt bijna iedereen: leidinggevenden, HR, teams รฉn die ene medewerker die ineens manager wordtโฆ en zichzelf nauwelijks meer herkent.
Laat me je meenemen naar de kern van dit dilemma, en vooral: wat we eraan kunnen doen.
Wanneer goed werk gรฉรฉn garantie is voor goed leiderschap
In veel organisaties lijkt promotie op automatische piloot te gaan.
Je bent deskundig, betrouwbaar, oplossingsgericht – hup, een trede omhoog.
Het probleem? Dat we vergeten dat leidinggeven een totaal ander vakgebied is.
Een kok wordt niet automatisch een goede restauranteigenaar.
Een topsporter wordt niet vanzelf een goede coach.
Een rechercheur wordt niet per se een inspirerende teamchef.
En toch doen we alsof dat zo werkt.
Ik heb er honderden gezien in mijn tijd binnen politie en defensie: mensen die erg goed waren in het vakinhoudelijke, maar compleet vastliepen zodra ze verantwoordelijkheid kregen voor mensen, energie, cultuur en prestaties.
Het is alsof je de beste vlieger van het squadron ineens tot verkeersleider promoveert. Ja, het heeft met vliegtuigen te maken – maar dat is ongeveer waar de vergelijking ophoudt.
Het gevolg is voorspelbaar:
je haalt een specialist uit het team en je zet een matige leidinggevende terug en je hebt dus eigenlijk op twee vlakken ingeleverd.
Niet omdat die persoon niet goed genoeg is, maar omdat de rol een volledig andere set vaardigheden vraagt.
En toch herhalen we dit patroon al decennia.
Waarom promotie geen beloning is, maar een keuze
In mijn keynote vertel ik als spreker leiderschap vaak een verhaal over een jonge collega binnen defensie.
Hij was buitengewoon goed in zijn werk. Intelligent. Energiek. Loyaal.
Zijn leidinggevende zei: โJij wordt die nieuwe sergeant.โ
Niet omdat hij talent had voor leiderschap, maar omdat hij โaan de beurtโ was.
Dat systeem zie je overal:
bij defensie schuif je automatisch door, in het bedrijfsleven gebeurt hetzelfde maar dan met een strik erom – het heet daar โeen kans krijgenโ. Ik zie het overal en met regelmaat in bijvoorbeeld de sales en/of bij traders. De beste wordt chef! En meestal loopt dit niet goed afโฆ
Want leiderschap is geen kans.
Het is geen beloning.
Het is geen โlogische volgende stapโ.
Leiderschap is een vak.
Een vak waarvoor je moet kiezen.
Een vak waarin je moet worden opgeleid.
Een vak waarin je fouten moet durven maken, moet reflecteren en moet groeien.
En laten we eerlijk zijn: lang niet iedereen wil dat.
Lang niet iedereen kan dat meteen.
En dat hoeft ook niet.
Maar als we blijven doen alsof het vanzelf gaat, blijven we teams en mensen tekortdoen.
De valkuil waarin veel leiders onmiddellijk stappen
Wanneer iemand eenmaal die rol krijgt, gebeurt er iets opmerkelijks.
Bijna iedereen begint vanuit hetzelfde idee:
โHet komt wel goed. Ik regel het wel.โ
En binnen een paar weken zitten ze in iets wat ik survivalenergie noem.
Niet bewust.
Niet expres.
Maar als een soort automatische reactie op de hoeveelheid prikkels, verantwoordelijkheden en verwachtingen.
Het is hetzelfde mechanisme dat ik zag toen ik met Apache-piloten werkte:
wie alleen maar op zijn instrumenten let, ziet het landschap niet meer.
Leidinggevenden komen terecht in:
-
De mailbox-marathon
-
Spoedjes die geen spoedjes waren
-
Overleggen over overleggen
-
Slack-kanalen die nooit slapen
-
Gedoe dat โeven nuโ opgelost moet worden
Deloitte liet zien dat managers ruim 40% van hun dag kwijt zijn aan urgente problemen.
Veertig procent!
Daar blijft de ruimte om te leiden wel erg klein van over.
En dan gebeurt het onvermijdelijke:
het team raakt versnipperd, irritaties nemen toe, het tempo gaat omhoog maar het resultaat omlaag. Iedereen is druk, maar niemand komt dichter bij de bedoeling.
Dat noem ik survival.
En het voeltโฆ nou ja, precies zoals het klinkt.
Van survival naar performance:
de shift die alles verandert
Gelukkig is er een tegenhanger: performance-energie.
Dat is de energie die je voelt bij teams die samenwerken alsof het vanzelf gaat.
Waar mensen elkaar aanvullen.
Waar ideeรซn ontstaan.
Waar humor de scherpste spanning oplost.
Waar resultaten volgen omdat de energie klopt.
Performance-energie is geen magie. Het ontstaat wanneer leiders drie fundamenten serieus nemen:
1. Zelfreflectie
Niet leuk. Wel noodzakelijk.
Kijken naar jezelf vraagt moed.
Niet de glimlach-moed, maar de auw-moed.
2. Herstel
En nu komt het mooie: dit is precies waar mentale kracht het verschil maakt.
In mijn boek Ontdek je Mentale Kracht beschrijf ik de vier batterijen – fysiek, emotioneel, mentaal en spiritueel.
Een leider die die batterijen niet oplaadt, is als een telefoon die 12 apps tegelijk open heeft staan en ondertussen op 6% batterij draait.
Ja, het werkt nog. Voor even…
3. Keuzes maken
Leiderschap is keuzes maken met je hoofd, je hart en soms gewoon je onderbuik.
Je kunt niet alles doen.
Je hoeft niet overal bij te zijn.
En je mรณรฉt soms grenzen stellen.
Als je die drie fundamenten combineert, ontstaat er een leider die rust uitstraalt. Richting geeft. Grenzen bewรกakt. Verbinding maakt. En energie brengt in plaats van energie wegtrekt.
Precies daar ontstaat performance.
Waarom eerlijke gesprekken zo spannend zijn (en waarom jij ze toch moet voeren)
Een van de meest opvallende dingen die ik door de jaren heb geleerd – en die ik ook in het NRC-artikel vertelde – is dat medewerkers hun leidinggevende amper durven aan te spreken op slecht functioneren.
En ik snap dat.
Wie zegt er nou tegen zijn manager:
โHรฉ, je bent eigenlijk helemaal niet aan het leiden, maar vooral aan het reageren?โ
Maar het gevolg is duidelijk:
frustratie zakt naar beneden, irritatie stijgt naar boven.
Daarom moeten leiders zรฉlf het initiatief nemen.
Vraag het je team.
Vraag het รฉcht:
- Wat heb je van mij nodig?
- Waar loop ik weg?
- Waar blokkeer ik?
- Waar ben ik meer bezig met mijn ego dan met onze bedoeling?
Het vraagt moed.
Maar leiderschap zonder moed is geen leiderschap.
Het is toneel.
Wat organisaties kunnen doen om dit patroon te doorbreken
Laat ik het simpel maken – maar niet tรฉ simpel.
De oplossing zit niet in een cursus.
Niet in een handboek.
Niet in รฉรฉn inspiratiesessie.
De oplossing begint bij de keuze om leiderschap serieus te nemen.
Echt serieus.
Dat begint bij het moment van selectie:
Niet iedereen die goed is in zijn werk moet leidinggevende worden.
En wie leidinggevende wil worden, moet begrijpen dat hij een nieuw vak instapt.
Vervolgens is begeleiding essentieel.
Coaching. Training. Mentorschap.
Niet als luxe, maar als voorwaarde.
En tot slot moet er ruimte komen.
Ruimte om na te denken.
Ruimte om te herstellen.
Ruimte om te leiden in plaats van te redden.
Want een leider die alleen maar blust, brandt uiteindelijk zelf op.
Waarom dit onderwerp mij persoonlijk raakt
Misschien is dit wel het belangrijkste stuk van dit hele verhaal.
Ik bรฉn zelf die medewerker geweest die goed was in zijn werk – en dacht dat leidinggeven โde volgende stapโ was.
Ik heb ervaren hoe zwaar het kan zijn om ineens verantwoordelijk te zijn voor mensen in plaats van taken.
Ik heb moeten leren omgaan met spanning, met fouten, met verwachtingen, met druk.
En precies daarom ben ik spreker geworden. Trainer. Auteur.
Precies daarom schreef ik Ontdek je Mentale Kracht.
Precies daarom sta ik op podia, bij bedrijven, bij de overheid, bij veiligheidsdiensten en veiligheidsregioโs, in de zorg en het onderwijs, bij teams in transitie en leiders onder vuur.
Omdat leiderschap niet vanzelf ontstaat.
Het wordt ontwikkeld.
Door ervaring.
Door reflectie.
Door steun.
Door herstel.
Door moed.
En het goede nieuws?
Iedereen kan erin groeien.
Tot slot – de essentie in รฉรฉn zin
Leiderschap is geen promotie.
Leiderschap is een vak.
En mentale kracht is het fundament waarop dat vak wordt gebouwd.
Als je dat begrijpt, verandert alles.
Voor jou.
Voor je team.
Voor je organisatie.
En als NRC รฉn BusinessWise er aandacht aan besteden, weet je dat het onderwerp leeft.
Maar het begint bij jou.
Samen bouwen aan krachtig leiderschap?
Boek mij als spreker leiderschap
Boekingen via management@michaelkortekaas.nl
Lees mijn boek: Ontdek je Mentale Kracht
