Op 8 augustus was ik opnieuw te zien bij EditieNL. Aanleiding was een aantal recente incidenten waarbij burgers besloten in te grijpen bij overlast, agressie of criminaliteit, en vervolgens zelf slachtoffer werden.
Een man die fietsendieven betrapt en wordt neergestoken. Mensen die iemand aanspreken op gedrag en vervolgens zelf in een gewelddadige situatie terechtkomen.
Het roept een ingewikkelde vraag op: wat moet je doen als je ziet dat er iets gebeurt?
- Wegkijken?
- Ingrijpen?
- De politie bellen
Het makkelijke antwoord bestaat niet. En misschien is dat precies het probleem. Want zodra zoiets gebeurt, hebben we vaak maar een paar seconden om te beslissen.
Juist daarom kwam bij EditieNL een deel van mijn achtergrond weer naar boven dat mensen die mij tegenwoordig vooral kennen als spreker, trainer en schrijver misschien minder goed kennen.
Veilig werken en tactvol optreden is namelijk 12,5 jaar mijn werk geweest.
Voordat ik fulltime trainer en spreker werd, werkte ik ruim twaalf jaar voor de politie(academie) en defensie. Onder andere als docent op het gebied van geweld- en gevaarsbeheersing: communiceren in crisissituaties, de-escalerend optreden, conflicthantering, aanhouding en zelfverdediging, vuurwapeninstructie, risicoโs herkennen en beslissingen nemen onder druk.
En natuurlijk, wanneer een situatie daarom vroeg, fysiek en professioneel optreden. Daarbij leer je al snel iets wat misschien tegenstrijdig klinkt:
Goed kunnen optreden begint niet bij actie. Het begint bij nadenken.
Want zelfs een militair of politieagent die getraind is in communicatie, agressie en geweld en geweldsmiddelen bij zich heeft, springt niet zomaar iedere situatie in. Professionals leren om razendsnel een risicoanalyse te maken:
- Wat gebeurt hier?
- Wat is mijn doel en wat wil ik bereiken?
- Welke risicoโs zie ik?
- Wat mag ik?
- Kan ik dit?
- Wat is mijn plan?
Dat hoeft geen minuten te duren. Sterker nog, soms heb je maar enkele seconden. Maar die seconden kunnen wel het verschil maken tussen bewust handelen en blind reageren.
Precies daar zit ook de verbinding met het werk dat ik tegenwoordig doe rondom mentale kracht.
Moed is niet hetzelfde als roekeloosheid
Ik vind het belangrijk dat we na dit soort incidenten niet de verkeerde conclusie trekken. Namelijk: bemoei je maar nergens meer mee.
We hebben juist mensen nodig die naar elkaar omkijken. Die verantwoordelijkheid voelen. Die niet denken: zoek het maar uit, niet mijn probleem. Een samenleving waarin iedereen wegkijkt wanneer iemand wordt geรฏntimideerd, mishandeld, beroofd of lastiggevallen, wordt er niet leuker en vooral niet veiliger op.
Maar verantwoordelijkheid nemen betekent niet automatisch dat je ergens fysiek tussen moet springen.
Niet wegkijken betekent niet automatisch: eropaf gaan.
Dat was een van mijn belangrijkste boodschappen aan de mensen thuis.
Je kunt ook handelen door 112 te bellen. Door goed te observeren. Andere mensen erbij te halen. Afstand te bewaren. Een slachtoffer op te vangen. Een kenteken of signalement te onthouden. Of ervoor te zorgen dat de politie snel goede informatie krijgt.
Stop โ denk – handel
Bij politie en defensie leerden we mensen om vรณรณr het handelen een korte risicoanalyse te maken. De brandweer kent een vergelijkbaar principe: het โStop en denk naโ-principe.
Dat klinkt bijna te simpel.
Maar juist wanneer de spanning stijgt, gebeurt er iets met ons. Adrenaline schiet omhoog. Je aandacht vernauwt. Boosheid, angst of verontwaardiging kunnen het overnemen.
Wat een kl##tzak. Hier moet iemand iets van zeggen en/of ingrijpen.
Voor je het weet, bรฉn jij die iemand.
Maar weet je eigenlijk waar je instapt? Hoeveel mensen zijn erbij betrokken? Is iemand onder invloed? Zijn er wapens in het spel? Staan er verderop vrienden? Heb je een uitweg? Kun je afstand houden?
Je weet het vaak simpelweg niet.
En dat maakt de straat fundamenteel anders dan een trainingssituatie.
Ik heb zelf tientallen jaren ervaring met vechtsport. Maar juist daardoor weet ik ook hoe betrekkelijk die ervaring op straat kan zijn. In een dojo of trainingszaal zijn regels. Je weet met wie je traint. Meestal is er รฉรฉn tegenstander. Er liggen geen messen in de hoek en normaal gesproken springen er niet ineens drie vrienden van je tegenstander bij.
Op straat heb je die garanties niet.
Sterker nog:
Juist als je getraind bent, zou je moeten weten hoeveel er mis kan gaan.
Overschat jezelf dus niet.
Maak van รฉรฉn burger geen eenmansinterventieteam
Er zit nog een andere kant aan dit verhaal die ik belangrijk vind. Stel dat iemand wรฉl besluit iets te doen.
Wat doen wij dan?
Steeds vaker zie je beelden waarop รฉรฉn persoon probeert op te treden, terwijl tien anderen eromheen staan. Te vaak met hun telefoon in hun hand. Dat vind ik ingewikkeld. Bloedirritant zelfs. Want veiligheid creรซer je รณรณk met elkaar.
Zie je iemand optreden tegen agressie, intimidatie of diefstal? Kijk dan wat jij veilig kunt bijdragen. Bel 112. Onthoud een signalement. Haal anderen erbij. Houd overzicht. Help een slachtoffer. Zorg ervoor dat degene die optreedt er niet ineens alleen voor staat.
En als jij degene bent die hulp nodig heeft, maak je vraag concreet.
Niet: โKan iemand 112 bellen?โ
Maar: โMeneer met die blauwe jas, wilt u 112 bellen?โ
Daarmee maak je van een anonieme groep weer individuele mensen met verantwoordelijkheid.
We hoeven niet allemaal helden te zijn. Maar we kunnen wel allemaal iets doen.
En dรกรกr begint mentale kracht
Misschien verwacht je bij mentale kracht vooral onderwerpen als stress, werkdruk, tegenslag, leiderschap of presteren. Maar voor mij zit de oorsprong veel dichter bij situaties zoals deze.
In mijn jaren bij politie en defensie zag ik wat druk met mensen doet. En hoe belangrijk het is om juist wanneer spanning oploopt niet volledig door die spanning bestuurd te worden.
Dat is nog steeds een belangrijk onderdeel van mijn werk als spreker mentale kracht, trainer en auteur. Mentale kracht betekent voor mij niet dat je nergens bang voor bent. Niet dat je altijd doorzet. En al helemaal niet dat je overal op af moet stappen om te bewijzen hoe sterk of moedig je bent.
Mentale kracht betekent dat je ook onder druk blijft nadenken en bewust kiest hoe je handelt.
Soms betekent dat een stap naar voren. Soms juist afstand nemen. Soms iemand aanspreken. En soms is het krachtigste wat je kunt doen je telefoon pakken, 112 bellen en zorgen dat professionals het overnemen.
De vraag is dus niet alleen: Durf ik iets te doen?
De betere vraag is: Wat is hier het juiste om te doen?
Mag ik? Kan ik? Moet ik?
Ook juridisch is er een interessant onderscheid. Als burger mag je iemand die je op heterdaad betrapt op een strafbaar feit aanhouden en overdragen aan de politie.
Maar dat iets juridisch mรกg, betekent nog niet automatisch dat het verstandig is om het te dรณรฉn.
Dat verschil is essentieel.
We bekijken veiligheid soms te zwart-wit: je grijpt in of je bent laf. Je spreekt iemand aan of je kijkt weg. De werkelijkheid zit ertussenin.
Verantwoordelijkheid nemen vraagt soms juist om beheersing. Om je ego even uit te schakelen. Om niet vanuit boosheid te reageren. Om eerst hulp te organiseren.
Dat is geen zwakte. Dat is nadenken voordat je handelt.
De sterkste persoon is niet altijd degene die als eerste naar voren stapt
En daarmee kom ik bij de belangrijkste les die ik uit dit interview wil meegeven.
Ik hoop niet dat incidenten waarbij burgers gewond raken ertoe leiden dat we massaal besluiten om voortaan maar weg te kijken.
We hebben elkaar nodig!
Een veilige samenleving wordt niet alleen gemaakt door politie, handhaving en andere professionals. Ook wij hebben daarin een verantwoordelijkheid. Door alert te zijn. Door grenzen te stellen. Door elkaar te helpen. Door te melden. En ja, soms ook door op te treden.
Maar burgerzin vraagt niet dat je jezelf opoffert.
Moed zonder nadenken kan roekeloosheid worden.
Echte mentale kracht zit juist in die combinatie: de moed om niet weg te kijken รฉn de rust om eerst na te denken. Misschien is dat uiteindelijk wel de kern van alles wat ik de afgelopen decennia heb gedaan – van politie en defensie tot mijn huidige werk als spreker mentale kracht, trainer en schrijver.
Mentale kracht gaat niet over harder worden. Het gaat over beter en sterker leren handelen wanneer het ertoe doet.
- 1. Blijf niet onverschillig.
- 2. Stop – denk – handel.
- 3. Help degene die helpt.
Je hoeft niet weg te kijken. Maar je hoeft ook niet overal bovenop te springen.
Eerst kijken, dan denken en dan handelen!
Succes en alle veiligheid toegewenst,
– Michael
P.S. En ja, dit heb ik zoโn beetje allemaal verteld. Maar televisie blijft televisie: er wordt flink geknipt en geplakt. Wat daarvan overbleef zie je in het fragment hierboven ๐
“Michael Kortekaas is voormalig docent Integrale Beroepsvaardigheden Training (IBT), geweldsspecialist, spreker over mentale kracht en regelmatig duider bij RTL Nieuws, EditieNL en RTL Boulevard op het gebied van politieoptreden, veiligheid en weerbaarheid.”
Meer weten?
management@michaelkortekaas.nl
